Gdy łączymy ze sobą dwie części za pośrednictwem wałka i otworu zawsze w głowie musimy mieć ich sposób pasowania, tak aby elementy po połączeniu spełniały założoną przez nas funkcję. Samym pasowaniem możemy więc nazwać skojarzenie ze sobą tolerowanych wymiarów dwóch różnych części. [1]

Pasowania dzielimy zasadniczo na trzy typy. Pierwszy to pasowania luźne (zwanym ruchowym) – występuje w nich zawsze luz (równy zero w przypadku granicznym), następny to pasowanie mieszane, w którym możemy mieć do czynienia zarówno z luzem jak i wciskiem. Ostatni typ to pasowania ciasne (nazywane wtłaczanym), w których zawsze będzie wcisk, czyli luz ujemny. [2]

Do dyspozycji mamy dwie metody pasowań. Pierwsza z nich to zasada według stałego wałka, druga to zasada według stałego otworu. W dużym skrócie dobieramy wartość graniczną luzu czyli pola tolerancji w jednym elemencie względem ustalonej wartości granicznej tolerancji drugiego elementu. Za wartość ustaloną przyjąć należy położenie, w którym pole tolerancji przylega do wymiaru nominalnego i sama tolerancja skierowania jest wgłąb materiału. W pierwszej metodzie ustalone jest pole tolerancji w wałku, w drugim natomiast w otworze. [1]

Poniżej została umieszczona tabela z odchyłkami najczęściej stosowanych wałków i otworów. [2]

Wymiar nominalnyOtwórWałki   OtwórWałki      OtwórWałki   OtwórWałek
mmH6m5k5h5g5H7p6n6m6k6h6g6f7H8h7h8e8d9H11h11
do 3+6
0
+6
+2
+4
0
0
-4
-2
-6
+10
0
+12
+6
+10
+4
+8
+2
+6
0
0
-6
-2
-8
-6
-16
+14
0
0
-10
0
-14
-14
-28
-20
-45
+60
0
0
-60
ponad 3 do 6+8
0
+9
+4
+6
+1
0
-5
-4
-9
+12
0
+20
+12
+16
+8
+12
+4
+9
+1
0
-8
-4
-12
-10
-22
+18
0
0
-12
0
-18
-20
-38
-30
-60
+75
0
0
-75
ponad 6 do 10+9
0
+12
+6
+7
+1
0
-6
-5
-11
+15
0
+24
+15
+19
+10
+15
+6
+10
+1
0
-9
-5
-14
-13
-28
+22
0
0
-15
0
-22
-25
-47
-40
-76
+90
0
0
-90
ponad 10 do 18+11
0
+15
+7
+9
+1
0
-8
-6
-14
+18
0
+29
+18
+23
+12
+18
+7
+12
+1
0
-11
-6
-17
-16
-34
+27
0
0
-18
0
-27
-32
-59
-50
-93
+110
0
0
-110
ponad 18 do 30+13
0
+17
+8
+11
+2
0
-9
-7
-16
+21
0
+35
+22
+28
+15
+21
+8
+15
+2
0
-13
-7
-20
-20
-41
+33
0
0
-21
0
-33
-40
-73
-65
-117
+130
0
0
-130
ponad 30 do 50+16
0
+20
+9
+13
+2
0
-11
-9
-20
+25
0
+42
+26
+33
+17
+25
+9
+18
+2
0
-16
-9
-25
-25
-50
+39
0
0
-25
0
-39
-50
-89
-80
-142
+160
0
0
-160
ponad 50 do 80+19
0
+24
+11
+15
+2
0
-13
-10
-23
+30
0
+51
+32
+39
+20
+30
+11
+21
+2
0
-19
-10
-29
-30
-60
+46
0
0
-30
0
-46
-60
-106
-100
-174
+190
0
0
-190
ponad 80 do 120+22
0
+28
+13
+18
+3
0
-15
-12
-27
+35
0
+59
+37
+45
+23
+35
+13
+25
+3
0
-22
-12
-34
-36
-71
+54
0
0
-35
0
-54
-72
-126
-120
-207
+220
0
0
-220
ponad 120 do 180+25
0
+33
+15
+21
+3
0
-18
-14
-32
+40
0
+68
+43
+52
+27
+40
+15
+28
+3
0
-25
-14
-39
-43
-83
+63
0
0
-40
0
-63
-85
-148
-145
-245
+250
0
0
-250
ponad 180 do 250+29
0
+37
+17
+24
+4
0
-20
-15
-35
+46
0
+79
+50
+60
+31
+46
+17
+33
+4
0
-29
-15
-44
-50
-96
+72
0
0
-46
0
-72
-100
-172
-170
-285
+290
0
0
-290
ponad 250 do 315+32
0
+43
+20
+27
+4
0
-23
-17
-40
+52
0
+88
+56
+66
+34
+52
+20
+36
+4
0
-32
-17
-49
-56
-108
+81
0
0
-52
0
-81
-110
-191
-190
-320
+320
0
0
-320
ponad 315 do 400+36
0
+46
+21
+29
+4
0
-25
-18
-43
+57
0
+98
+62
+73
+37
+57
+21
+40
+4
0
-36
-18
-54
-62
-119
+89
0
0
-57
0
-89
-125
-214
-210
-350
+360
0
0
-360
ponad 400 do 500+40
0
+50
+23
+32
+5
0
-27
-20
-47
+63
0
+108
+68
+80
+40
+63
+23
+45
+5
0
-40
-20
-60
-68
-131
+97
0
0
-63
0
-97
-135
-232
-230
-385
+400
0
0
-400
ponad 500 do 630+44
0
-
-
-
-
0
-32
-
-
+70
0
+122
+78
+88
+44
+70
+26
+44
0
0
-44
-22
-66
-76
-146
+110
0
0
-70
0
-110
-145
-255
-260
-435
+440
0
0
-440
ponad 630 do 800+50
0
-
-
-
-
0
-36
-
-
+80
0
+138
+88
+100
+50
+80
+30
+50
0
0
-50
-24
-74
-80
-160
+125
0
0
-80
0
-125
-160
-285
-290
-490
+500
0
0
-500
ponad 800 do 1000+56
0
-
-
-
-
0
-40
-
-
+90
0
+156
+100
+112
+56
+90
+34
+56
0
0
-56
-26
-82
-86
-176
+140
0
0
-90
0
-140
-170
-310
-320
-550
+560
0
0
-560

Zobacz także:
Łożyska
Wpusty pryzmatyczne
Pierścienie sprężynujące
Gwinty i otwory

Źródła:
[1] “Podstawy konstrukcji maszyn 1” Marek Dietrich, Wydawnictwo naukowe PWN, 2017.
[2] “Rysunek techniczny maszynowy” Tadeusz Dobrzański, Wydawnictwo WNT, 2017.